Chùa Khánh An một địa chỉ đỏ, một di tích lịch sử

Chùa Khánh An một địa chỉ đỏ, một di tích lịch sử

Từ câu chuyện của một người nữ cán bộ lão thành hoạt động ở vùng An Phú Đông những ngày đầu có Đảng, chúng tôi tìm về vùng chiến khu xưa. Nơi đây còn lại những di tích từng vang danh một thời: “đồn quan Ta”, sau này là chùa Khánh An.

Chùa Khánh An dân gian quen gọi chùa ‘Thầy Năm Phận"-, cơ sở hoạt động bí mật của cách mạng, được lập nên ngay trên nền đất “đồn quan Ta” sau khi đồn này bị Tây bắn hạ), bờ lũy bao quanh “đồn quan Ta "hay bờ lũy ấp Đông nằm gần về phía con sông Sài Gòn. Tất cả nay chỉ còn là “dấu xưa xe ngựa hồn thu thảo", ngay cả ngôi chùa Khánh An cũng cùng chung số phận. Nhưng, trong mọi đổi thay, có những giá trị luôn hằng tồn trong tâm trí con người. Đó là những câu chuyện lịch sử của ông cha, là truyền thống cách mạng của bao lớp người đi trước.

Từ “đồn quan Ta” đến chùa Khánh An

“Đồn quan Ta" có mặt ở vùng An Phú Đông từ thời cách mạng Văn thân, tổ chức đánh Tây của những chí sĩ, văn thân yêu nước. Trong số này có cả những chí sĩ thuộc tổ chức Thiên địa hội mà thay Năm Phận (tức Lê Văn Phận) là một trong những nhà lãnh đạo. Nhân dân trong vùng gọi “đại bản doanh" này là “đồn quan Ta” để đối lại với “đồn quan Tây'' hồi đó.

Một số hoạt động đánh Tây xuất phát từ “đồn quan Ta" tạo được uy tín trong lòng dân những ngày đầu như: vận động nhân dân gánh trái mù u đổ dài trên các đường lớn để quan binh Pháp không cưỡi ngựa vào được; đào đất sét, lấy rơm rạ trải theo các đường lớn bằng cách cứ một lớp rơm trải một lớp đất sét để chống xe tăng giặc chạy qua đây. Giặc vào đường bộ không được nên đành “ bấm bụng” chịu nhường đường bộ cho các “quan Ta” kiểm soát, và phải đậu tàu ngoài sông Cái (sông Sài Gòn) bắn trái phá vào đồn. “Đồn quan Ta” bị bắn hạ. Cây mù u lớn ở phía trước đồn cũng bị bắn tan nát.

Chùa Khánh An một địa chỉ đỏ, một di tích lịch sử - Ảnh 1

Sau khi “đồn quan Ta”bị hạ, một số người yêu nước trong tổ chức Thiên địa bí mật của nhiều tổ chức cách mạng. Từ năm 1930, chùa Khánh An đóng vai trò như cái nôi của các phong trào cách mạng của tỉnh Gia Định- Sài Gòn ở vùng An Phú Đông. Chi bộ Đảng đầu tiên ở vùng An Phú Đông, thành lập vào năm 1939, tổ chức lễ ra mắt ngay tại ngôi chùa lịch sử này.

Cuộc họp của tổ chức Đảng phổ biến kế hoạch cướp chính quyền trong ngày Nam kỳ khởi nghĩa do đồng chí Mười Tiến-tỉnh ủy Gia Định, đồng chí Hai Giò- xứ ủy hội quyết định xây dựng một ngôi chùa ngay trên nền đất đồn, bên ngoài thì đối phó với giặc Pháp, bên trong thì tổ chức hoạt động bí mật. Ông thầy Năm Phận-lãnh đạo tổ chức Thiên địa hội, sau này là Đảng viên Đảng cộng sản được đề nghị làm thủ toạ (trụ trì) chùa. Tên chữ của chùa, do thầy Năm Phận đặt, là chùa Khánh An, nhưng dân gian thường gọi tên chùa theo tên của sư trụ trì. Và chùa “thầy Năm Phận”có từ đó.

Năm 1927, tổ chức Thiên địa hội tan rã. Chùa Khánh An tiếp tục trở thành trụ sở Nam bộ, chủ trì cũng được tiến hành bí mật trong chùa. Từ năm 1930 đến 1940, nhiều hoạt động quan trọng khác diễn ra trong vùng chiến khu gắn liền với mái lam, sân chùa Khánh An: tập du kích mỗi tối ở phía sau sân chùa (hồi phong trào “tự vệ hoá quản đội”, công tác này do đồng chí Nguyễn Văn Lai hướng dẫn); diễn ra các cuộc họp Đảng, từ chi bộ đến tỉnh ủy; sản xuất vũ khí- công tác này do thầy Năm Phận vận động anh Lê 'Hồng Đổng làm lựu đạn và trái phá rồi cất giấu dưới nền chùa… Vào những ngày tổng khởi nghĩa, cướp chính quyền, chùa Khánh An luôn là địa chỉ đỏ, nơi xuất phát của nhiều kế hoạch quân sự quan trọng.

Trụ trì đầu tiên chùa khánh An là một nhà cách mạng, một Đảng viên cộng sản

Nhân chứng lịch sử trong câu chuyện này là bà Nguyễn Thị Hồng Tâm( tức cô Mười Lụa), nữ cán bộ lão thành, huy hiệu 60 năm tuổi Đảng. Bà Nguyễn Thị Hồng Tâm sinh ngày 19.2.1911 tại An Phú Đông, kết nạp Đảng vào ngày 22.9.1939. Năm 9 tuổi, bà đã là liên lạc viên cho tổ chức Thiên địa hội. Ba của bà- ông Nguyễn Văn Đậu – là một trong hai lãnh đạo cao nhất của Thiên địa hội được mệnh danh là Đông Bình Dương (và người thứ hai là Tây Bình Dương).

Trước và trong những ngày đầu có Đảng, bà Hồng Tâm là đội viên trong đội du kích hồi còn phong trào Tự vệ hóa quân đội” ở An Phú Đông, là người tổ chức bảo vệ hội nghị cho các cuộc họp Đảng diễn ra tại chùa Khánh An. Trong những ngày Nam kỳ khởi nghĩa, bà lãnh đạo hơn 40 du kích toàn tổng Bình Trị Thượng (thuộc quận Gò vấp) từ chùa Khánh An kéo đi tham gia bộ phận cướp xe_ và súng nhà binh của Pháp tại thành ô Ma. Vì cướp chính quyền bị thất bại nên toàn bộ ban chỉ đạo đội du kích đều bị bắt. Trong thời điểm này, ở một bộ phận khác – bộ phận phá khám Lớn Sài Gòn, thầy Năm Phận cũng bị giặc bắt, cùng đợt với đồng chí Phan Đăng Lưu. Đó là đêm 22 rạng sáng ngày 23.11.1940.

Bà Hồng Tâm bồi hồi nhớ lại: “ Gia đình tôi có một kỷ niệm sống chết gắn với ngôi chùa Khánh An cái đận Tây đậu tàu ngoài con sông Cái ban trái phá vào “đồn quan Ta”. Lúc đó, gia đình tôi trú trong cái bông cây mù u to phía trước đồn. Thấy vẫn chưa an toàn vì  còn nằm trong tầm pháo, ông tôi lại dắt díu cả nhà tản cư nơi xa hơn. Sau này về lại nhìn cây mù u to trước đồn bị bắn phá tan nát, ông nói: ‘‘Nhà ta có phước nên mới còn sống tới giờ”. Còn cái đợt bị giam chung với anh Năm Phận thì tôi không thể nào quên.

Vì bị bắt, bị tra tấn cùng một chỗ với ảnh, tôi tận mắt chứng kiến cảnh anh Năm Phận chịu cực hình như thế nào. Bọn ác ôn lấy cây đập lên đầu anh Năm giả bộ làm theo kiểu gõ mõ tụng kinh để cười đùa với nhau. Đồng chí Năm Phận cắn răng chịu đau, không khai báo một lời, miệng vẫn cố niệm hồng danh Phật đều đặn. Tôi nhìn thấy rất đau xót. Cuối cùng, trước lý lẽ rất vững vàng của đồng chí Năm Phận, không buộc tội được anh, chúng phải thả anh. Về lại chùa khoảng bốn tháng sau thì anh Năm tịch vì hậu quả của những trận đòn tra tấn. Anh mất năm 1942, hưởng thọ 55 tuổi.

Chùa Khánh An một địa chỉ đỏ, một di tích lịch sử - Ảnh 2

Ông Huỳnh Văn Đặng, sinh năm 1924 – nguyên ủy viên quân sự lực lượng giải phóng quân của chiến khu An Phú Đông, nguyên chỉ huy tiểu đội 17 Vệ quốc đoàn khu An Phú Đông, nguyên bí thư xã An Phú Đông và là chủ tịch xã sau ngày giải phóng, nay đã nghỉ hưu – nối tiếp nhưng dòng hồi ức về di tích lịch sử này: “Cả vùng An Phú Đông xưa chỉ có hai ngôi chùa là chùa thầy Mai và chùa thầy Năm Phận. Cả hai đều là cơ sở cách mạng.

Hồi thành lập chi bộ Đảng An Phú Đông (1939), cách mạng lấy chùa Khánh An làm cơ sở hoạt động bí mật, dưới danh nghĩa các Hội ái hữu, Hội tương tế… Thời kháng Pháp, ta lập trường võ bị và xưởng công binh-tại đây. Đến năm 1951 thì bị địch chiếm. Cơ sở bị bỏ hoang. Tôi là lớp người cách mạng tham gia kháng chiến chống Pháp ở vùng An Phú Đông thuộc thế hệ thứ hai, tiếp sau thế hệ của đồng chí Mười Lụa”.

Ông Nguyễn Văn Dấn, 86 tuổi, cháu ông Biện Lục- chủ hiến đất xây chùa Khánh An, kể rành rọt: “ Hồi đó, chú tôi hiến 80 cao đất (1 cao = 1.000 m2) để thầy Năm Phận xây chùa này. Tôi coi thầy Năm Phận như cha, chú mình. Tôi vẫn còn nhớ lời ông dặn ngày nào: ‘‘Thầy là thầy tu nhưng thầy làm việc nước. Thầy là cộng sản đó. Con biết thì biết vậy, rồi cố gắng làm thinh nghe con!”. Mỗi lần ông đi hội họp ở đâu là tôi xách chuông, mõ đi theo. Lúc thầy Năm Phận mất, anh em ai cũng thương tiếc”.

Theo hướng dẫn của Đại đức Thích Trí Chơn (trụ trì chùa Khánh An hiện nay), vào những ngày đầu năm 2002, chúng tôi về lại chùa Khánh An, ở số 1055/3D, KP III, phường An Phú Đông, quận 12, TP. Hồ Chí Minh. Chúng tôi không còn hình dung ra cái “đồn quan Ta" thuở nào cũng như hình ảnh ngày xưa của ngôi chùa. Hiện trạng chùa Khánh An hôm nay được xây dựng lại trên nền đất chùa cũ (khu Vực bảo vệ I của di tích), dạng một ngôi nhà cấp 4 đang trong tình trạng xuống cấp.

Phía xa, trước sân chùa, là mộ phần của thầy Năm Phận, vị trụ trì chùa đầu tiên, một chiến sĩ cách mạng. Gần hơn là tấm bia di tích do ông Huỳnh Văn Đặng- lập từ năm 1983. Qua thời gian, những dòng văn bia viết bằng sơn trên tấm bia không còn nữa. Ông Dấn chỉ tay ra phía xa dòng sông Sài Gòn: ‘‘Ngoài đó là di tích lũy ấp Đông bao bọc “đồn quan Ta” hồi đánh Tây”.

Chúng tôi đánh một vòng quanh khu vực chùa Khánh An: chỗ này một phần bị xâm lấn để xây dựng trụ sở tổ dân phố, chỗ kia một phần làm địa điểm cất trường học, nhà tình nghĩa… Mặt bằng tổng thể (khu vực bảo vệ II) của di tích lịch sử chùa Khánh An không còn nguyên vẹn nữa. Việc xây dựng những công trình phúc lợi xã hội (trường học, nhà tình nghĩa…) là có ích (trước mắt) nhưng không thể lấy lý do đó để biện minh cho việc xâm lấn một di tích lịch sử.

Nguồn tổng hợp
 

Thẻ: , , , ,

Tin hay cùng chuyên mục