Chuyện thâm cung bí sử nhà Nguyễn hay nhà Trương

Chuyện thâm cung bí sử nhà Nguyễn hay nhà Trương

Từ trước đến nay, trên các sách báo, trong đó có tạp chí Sông Hương, chúng ta đọc được khá nhiều bài viết về những câu chuyện thâm cung bí sử triều Nguyễn hoặc dưới dạng nghiên cứu nghiêm túc, hoặc dưới dạng “mua vui cũng được một vài trống canh.

Một nghi án được nói đến từ xưa là vua Tự Đức họ Trương, rồi gần đây nhất lại xuất hiện truyền ngôn vua Minh Mạng cũng họ Trương, hóa ra nhà Nguyễn trở thành nhà Trương? Xin xem xét lại hai câu chuyện ấy, không phải để “mua vui” mà là để giải mối ngờ lớn.

Vua Minh Mạng họ Trương?

Trên tạp chí Sông Hương số Tết Mậu Dần (tháng 2, năm 1998), nhân một bạn đọc “nghe rất xôn xao trong dư luận xã hội rằng: vua Minh Mạng không phải dòng họ Nguyễn”, nếu câu hỏi “điều đó có đúng không?” Có lẽ vì vấn đề rất lạ tai, thật sự chưa hề “rất xôn xao trong dư luận” như kiểu “phóng đại” của người hỏi, nên người phụ trách tạp chí không dám trả lời minh bạch, chỉ trích đăng lại một bài viết trên báo Đại đoàn kết số cuối tháng 6/1997. Đó là một việc làm thận trọng. Chúng tôi không đọc báo ấy nên chỉ căn cứ vào Sông Hương mà thôi.

Vua Minh Mạng họ Trương?

Tác giả Đặng Văn Thư (Gia Lương – Hà Bắc) lấy tư liệu từ hai cuốn gia phả xa xôi, một ở Thanh Hóa, một ở Hải Dương, kể chuyện năm 1803, vua Gia Long ra kinh lý xứ Quảng (Quảng nào? vì nhiều xứ Quảng lắm!), nạp một người thiếp của Trương tướng quân (cha của Trương Đăng Quế) mới 18 tuổi đã có mang, sau sinh ra hoàng tử Đảm (tức vua Minh Mạng). Rồi năm Gia Long 9 (1810), vua muốn lập Đảm làm thái tử, bốn vị đại thần Lê Chất, Lê Văn Duyệt, Đặng Trần Thường, Nguyễn Cảnh Bị phản đối” Sau đó, vua tôi hiềm khích, Gia Long nghe lời dèm, bắt giam cả bốn vị và hành quyết theo lối tam ban triều điển năm 1816… Năm 1819, hoàng tử Đảm lên ngôi, tức vua Minh Mạng, rất tin dùng Trương Đăng Quế, 26 tuổi (vì biết là anh mình).

Câu chuyện thoạt nghe có vẻ “rất lịch sử”, nhưng xem lại thì cũng rất… phi lịch sử, nên chính tác giả muốn được “xác minh, cung cấp thêm tư liệu và giải tỏa cho những băn khoăn của nhiều người”. Vì vậy, chúng tôi xin mạo muội góp một vài ý để soi sáng câu chuyện trên đây. Trước hết, về nơi sinh và năm sinh của vua Minh Mạng, sách vở đã chép rất rõ: ngày 23 tháng 4 năm Tản Hợi (25/5/1791) tại lân Tân Lộc phía hữu thành Gia Định (nay là Thành phố Hồ Chí Minh), tại chỗ ở của Tống quốc công phu nhân; về sau, vua cho xây chùa Khải Tường để kỷ niệm, mẹ là bà Trần Thị Đương người làng Văn Xá.

Như vậy, khi lên ngôi đầu năm 1820, ông đã 30 tuổi, và đến năm 1828 thì được 38 tuổi, phù hợp với lời dụ nhân Nguyễn Đăng Khoa ở Quảng Trị dâng viên ngọc tỉ khắc bốn chữ “Vạn thọ vô cương”: “Trẫm ngày đêm héo hon lo nghĩ không yên, năm nay chưa tới bốn mươi tuổi mà răng đã có cái rụng, tóc đã điểm bạc, phỏng được trời đất tổ tông phù hộ cho, từ nay trở về sau, mọi nơi đều được ninh thiếp, thường báo thư về. Trong được nhiều tôi trung tận tụy, ngoài nhiều quan lại hiền năng, sông nước thuận dòng, cõi bờ yên ổn, lúc ấy trẫm mới được thư tâm, bớt chút nhọc mệt, thì chẳng có ngọc tỉ này, cũng đủ biết sẽ có tuổi thọ lâu dài vậy” (1). Nếu cho rằng ông sinh năm 1803 như câu chuyện, thì hóa ra ông lên ngôi năm 17 tuổi, nhất là không thể sinh con đầu lòng năm 1807 (Miên Tông, tức vua Thiệu Trị) khi mới 5 tuổi!

Còn Trương Đăng Quế (1793 -1865), dưới nửa đầu thời Minh Mạng, địa vị chưa lấy gì làm ghê gớm để nói là được tin dùng, trái lại thì đúng hơn (2). Quế thi đỗ cống sĩ năm 1819, làm hành tẩu, tức việc “chạy giấy tờ” năm 1820, giữ các chức trực học sĩ, bạn độc ở Tập thiện đường dạy các hoàng tử từ 1823 đến 1827, hành tẩu ở Văn thư phòng năm 1829 với hàm Hàn lâm viện thị độc, sau đó thăng Thượng bảo thiếu khanh, quản lý Văn thư phòng. Cuối năm 1829, ông còn bị giáng hai cấp điệu lưu… về ba nhân vật khác trong câu chuyện (chúng tôi không biết Nguyễn Cảnh Bị), cái chết của họ hoàn toàn khác hẳn. Đặng Trần Thường (1759 -1816) bị Lê Chất “bới tội” chiếm giữ đầm ao và ẩn lậu đinh điền khi làm tào binh ở Bắc Thành, nên bị bắt giam và xử giảo. Lê Chất (1769 -1826) và Lê Văn Duyệt (1763 – 1832) thì chết bệnh dưới triều Minh Mạng, làm gì có chuyện “tam ban triều điển” cho họ năm 1816!

Như vậy, đây thực chất chỉ là câu chuyện “ngồi lê đôi mách” – nếu có – hay đùa chơi trong những lúc “trà dư tửu hậu”, quyết không phải là sự kiện thuộc phạm trù lịch sử. Dân gian ta hay “dựng đứng” nên những câu chuyện “lạ đời” kiểu ấy để giải thích một điều gì đó theo tưởng tượng mà chúng ta thường bắt gặp mỗi khi đi điều tra điền dã. Ví dụ nhân dân làng Thế Lại giải thích tên làng mình có được là do vua Gia Long lấy một phần đất làm kinh thành, “thế lại” cho họ một phần đất nơi khác (nhưng tên làng đã có ghi trong sách Ô Châu cận lục giữa thế kỷ XVII), hoặc họ Hoàng làng Mĩ Lợi kể chuyện ông tiến sĩ 

Hoàng Văn Tuyển (1821 – 1878) phụng mệnh đào sông Đông Ba (Tả Hộ Thành) và sông Phổ Lợi, trong lúc sông Đông Ba đã được đào năm 1803-1805 (ông Tuyển chưa sinh) và sông Phổ Lợi cũng đã được đào năm 1835 – 1836 (ông Tuyển còn bé)… Cho nên không thể bỏ sử sách mà tin vào truyền thuyết dân gian được.

Lại vua Tự Đức họ Trương?

Hết chuyện Minh Mạng họ Trương, lại đến chuyện vua Tự Đức cũng họ Trương, khác cái là chuyện sau đã lưu truyền từ lâu rồi, nhưng sự thật như thế nào? Nguyên nhân là do "chẳng phải vua" vụ vua Thiệu Trị không truyền ngôi cho con trưởng An Phong công Hồng Bảo, mà lại chọn Hồng Nhậm. Theo Bửu Kế, Hồng Bảo tuy học kém, nhưng vẫn là người có học, lại khỏe mạnh và có lẽ “đẹp trai” hơn Hồng Nhậm; đầu năm 1847, nhân An Phong công sinh Ưng Đạo, vua mừng lắm, tự tay bồng cháu qua trình Thuận Thiên thái hoàng thái hậu…, thế mà khi ốm nặng, ngài lại vời các cố mệnh lương thần vào di chúc truyền ngôi cho Hồng Nhậm. Cuộc chuyển đổi ấy gây tai tiếng cho Trương Đăng Quế với hai nguồn dư luận:1.Hồng Nhậm là con của Trương Đăng Quế, còn Trương Quang Đản mới thật là con của vua Thiệu Trị, do đánh tráo khi hai bà cùng sinh một lần; 2. Trương Đăng Quế có thế lực, tự do ra vào cấm cung, nhân đó tư thông với bà Từ Dũ mà đẻ ra Hồng Nhậm. Vì vậy, họ Trương hết sức hỗ trợ cho “con mình” lên ngôi vua…!

Lại vua Tự Đức họ Trương?

Tưởng nên biết qua tiểu sử của bà Từ Dũ, người có liên quan đến câu chuyện đang xét. Bà tên Phạm Thị Hằng, con của Phạm Đăng Hưng, sinh năm Canh Ngọ (1810), tiến cung năm 14 tuổi (1823), vào tiềm để hầu hoàng tử Miên Tông. Ngày 25 tháng 8 năm Kỉ Sửu (22/9/1829), bà sinh Hồng Nhậm. Hồng Nhậm lên ngôi, tấn phong bà tôn hiệu Từ Dũ Bác Huệ thái hoàng thái hậu (1848). Bà mất ngày 5 tháng 4 năm Nhâm Dần (12/5/1902). Trong bài "Từ việc Hồng Bảo bị truất ngôi…” (3), Bửu Kế đã minh oan cho Trương Đăng Quế. Đại khái ông cho rằng chuyện tráo con hay thông dâm đều không thể xảy ra, vì cung cấm thâm nghiêm, vua Thiệu Trị cũng không đi đánh Nam dẹp Bắc gì để phải “bỏ trống" thâm cung, vả lại, việc thay đổi rất rõ ràng, do chính vụ Thiệu Trị chủ động, có nhiều đại thần và hoàng thân chứng kiến, mà Quế cũng chưa phải là nhân vật số một ở triều đình, mặc dù chức tước khá cao. Chúng tôi muốn nói thêm rằng từ khi “cô Hằng” vào tiềm để (năm 1823,14 tuổi) cho đến khi có thai và sinh Hồng Nhậm (năm 1829), địa vị ông Quế chẳng có gì ghê gớm để tự do ra vào cung cấm (xin xem lại phần trên).

Rốt cuộc các câu chuyện thâm cung bí sử liên quan về việc tráo con hay tư thông cũng đều là bịa đặt cả.

Nguồn tổng hợp

Thẻ: , , ,

Tin hay cùng chuyên mục