Di chỉ Harappa bí ẩn một nền văn minh sông nước Ấn Độ

Di chỉ Harappa bí ẩn một nền văn minh sông nước Ấn Độ

Xe chạy liên tục 7 giờ liền trên đoạn đường 250 cây số từ thành phố Paryang đến hồ Mansarovar. Khung cảnh bên ngoài thật ấn tượng đến độ không sao tả nổi!

Các ngọn núi phủ đầy tuyết trắng trên đường từ Lhasa đã lùi về phía sau. Ở đây người ta chỉ nhìn thấy những thảm dày bông đá ngũ sắc từ đỉnh núi cao cho đến những thung lũng sâu. Gahin Chandra luôn miệng nhắc nhở không ai được rọi đèn hay bật lửa khi xe chạy vào khúc quanh: Các tinh thể nước đá như những lá cây dương xỉ sẽ phản chiếu hỗn độn từ mọi phía có thể làm lạc tay lái. Di chỉ Harappa bí ẩn một nền văn minh sông nước Ấn Độ là một hồ nước rất lớn nằm ở độ cao 4510 mét giữa rặng Hymalaya (Hy Mã Lạp Sơn).

Diện tích mặt nước chỉ vào khoảng 320 cây số vuông, nhưng diện tích lưu vực băng đá rộng đến hàng trăm, thậm chí hàng ngàn lần làm cho nơi đây trở thành hồ chúa lớn nhất giữa các ngọn núi cao nhất thế giới. Các nhà du hành luôn nói về Tây Tạng như một vùng đất để khám phá, một loại hình du lịch ngày càng được ưa chuộng. Nhưng điểm đến của các nhà nhân loại học không phải là các ngọn núi cao như Kailash mà là hồ Mansarovar ấm áp, “nơi trú ẩn” qua kỳ lạnh giá của thuỷ tổ các tộc người Mongoloid, để khi mặt đất ấm lại thì “tái xuất giang hồ” theo dòng Brahmaputra đi về phía đông, theo con sông Hằng đi về phía nam, và theo dòng sông Ấn về phía tây. 

Di chỉ Harappa bí ẩn một nền văn minh sông nước Ấn Độ - Ảnh 1

Truyền thuyết kể rằng cả 4 con sông phát nguyên từ đại hồ Mansarovar đều phải chảy qua miệng con vật. Dòng Karnali qua miệng chim công vì thế những người uống nước con sông ấy đều có sắc đẹp tuyệt trần. Dòng sông Hằng chảy qua miệng voi nên cư dân truyền được tính khôn ngoan, minh mẫn và có thân thể mạnh khoẻ. Dòng Brahmaputra ban đầu chảy về hướng tây, qua miệng con ngựa thì trở ngay đầu về hướng đông, đến rặng Tuyết Sơn ở Vân Nam lại quay ngược đầu về hướng tây tạo nên thung lũng Assam cho các nhóm “cháu Tiên” Bodo.

Nơi khởi nguyên của dòng sông Ấn gọi là Sita ở phía bắc đại hồ, cũng trở đầu hai lần qua miệng sư tử rồi mới chảy về phía tây giữa khe suối các rặng núi cao trùng điệp trước khi đổ xuống đồng bằng. Khoảng 12.000 năm trước, người Hy Mã Lạp Sơn bắt đầu xuất hiện dưới chân ngọn núi đối diện rặng Hindu Kush: từ đây họ tỏa lên phía bắc đến vùng Trung Á sống đời du mục, hoặc về phía nam khởi đầu kiến tạo nền văn minh nông nghiệp đầu tiên giữa vùng thung lũng sông Ấn. Văn minh sông Ấn là một trong bốn nền văn minh lớn nhất của nhân loại trong thời cổ đại, cùng khởi phát mạnh mẽ cách nay trên dưới 5.000 năm.

Nhưng nơi các nền văn minh Lưỡng Hà, Ai Cập và Hoàng Hà người ta tìm thấy các kế thừa văn hoá cho đến ngày nay; còn nơi nền văn minh sông Ấn thì không, như các kỹ thuật dân sự hoàn hảo nhất đã được áp dụng thành thạo thời đó, đặc biệt là kỹ thuật xây dựng hàng trăm đô thị hoàn chỉnh với đầy đủ tiện nghi trong đó có những thành phố lớn như Harappa hay Mohenjo-Daro chứa trên 40.000 dân. Nhưng rồi tất cả đột ngột biến mất cách nay hơn 3.500 năm, để lại các thành phố gần như nguyên vẹn, như thể nhẹ nhàng phủ lấp bởi các lớp phù sa. Nhiều nhà nghiên cứu đã phải coi đó như một hiện tượng, một sự đột biến sớm của tri thức nhân loại!.

Thực ra nền văn minh sông Ấn xuất hiện làm hai tập trên vùng thung lũng rộng hơn 1.260.000 cây số vuông, bao gồm Pakistan, một phần Afghanistan và một phần Ấn Độ ngày nay. Tập văn hoá thứ nhất của nhóm cư dân nông nghiệp đến từ Hy Mã Lạp Sơn cách nay 9.000 năm, tạo dấu ấn đặc thù bởi các dòng kinh dẫn nước và các con đập chận ngang kiểm soát dòng lũ. Tập văn hoá thứ hai là của nhóm cư dân đô thị gọi là văn hoá Harappa bắt đầu cách  nay 5.300 năm và để lại hàng trăm đô thị lớn nhỏ, ngăn nắp, tiện nghi dọc theo bờ hai con sông chảy song song: Dòng Sindhu ở phía tây và dòng Ghaggra-Nakra ở phía đông.

Trên thực tế chỉ một phần con sông Sindhu còn hiện diện cho tới ngày nay, gọi là sông Ấn hay Indus, trong khi dòng Ghaggra-Nakra mà trong kinh sách gọi là Sarasvati chỉ còn nhìn thấy trên hình ảnh chụp từ trên cao và ở các địa điểm khai quật. Lothal là một trong số các đô thị đó, nay nằm ở đầu vịnh Khambhat trong quận. Ahmedadah, bang Gujarat miền tây Ấn Độ. Tôi đến đó lần đầu vào năm 1974 sau hội nghị vật lý địa cầu trong khuôn khổ Chương trình giao hổ địa tầng thế giới (IGCP). Trước đó người ta công bố tìm thấy ở độ sâu 40 mét nơi biển Ả Rập gần đó những di vật của một thành phố đã bị nhấn chìm, được định tuổi trong khoảng từ 7.380 đến 7.960 năm trước Công nguyên.

Di chỉ Harappa bí ẩn một nền văn minh sông nước Ấn Độ - Ảnh 2

Những tài liệu cung cấp từ hội nghị cho thấy vùng thung lũng sông Ấn đã chịu nhiều chấn động địa chất mạnh làm xê dịch mặt đất, lần cuối cách nay trong khoảng từ 3.320 đến 2.850 năm. Điều này giải thích tại sao Ghaggra-Nakra bị khô cạn và hàng trăm thành phố trên bờ bị bỏ hoang. Hình ảnh lờ mờ về những cuộc thiên di từ “vườn địa đàng” – tức từ nền văn minh thái cổ nằm ở các độ sâu thềm biển – đã bước đầu lộ dạng, tạo cho văn minh sông Ấn một hình ảnh hỗn giao giữa cư dân nông nghiệp Hy Mã Lạp Sơn với cư dân đô thị đến từ phía biển. Khi đoàn chúng tôi đến đây thì một bảo tàng khảo cổ đã được dựng lên.

Ấn tượng nhất trong số các di vật là hàng ngàn con dấu bằng đá được chế tác riêng cho mỗi một chủ nhân, có lẽ là chủ các thương đoàn hay các thương thuyền. Cũng như các viên gạch cùng cỡ xây dựng nên các thành phố cách xa hàng trăm cây số, ở đây các con dấu có cùng kích cỡ, mặt dấu có hình chữ nhật luôn in một dãy chữ cổ (đến nay chưa đọc được) và hình ảnh của một linh vật, nhiều nhất là con kỳ lân huyền thoại. Các kiến trúc xây dựng cấm thành (acropolis), các tư dinh (lower City), khu chợ, các kho chứa hàng, các xưởng sản xuất đá quý, hệ thống đường sá và cống rãnh, và cả giếng cổ 4.400 năm… đã được khai quật trưng bày nguyên vẹn, tạo nên khung cảnh sống động cho một thành phố cảng chỉ hiện diện trong các năm 3.000 đến 1.900 trước Công nguyên.

Đặc biệt, nơi đây có bến tàu lớn nhất thời bấy giờ, với kích thước 36 x 213 mét, với một cầu cảng nối vào khu chứa hàng hoá gồm 64 nhà kho, tất cả gần như nguyên vẹn. Rangpur và Lothal là hai bến cảng được phát hiện sớm nhất trong năm 1954, sau đó là một loạt các thành phố cảng như Surkotada, Dholavira, Rojidi, Kuntasi. Trước đó, trong những năm 1920 người ta đã khai quật Harappa và Mohenjo-Daro cùng các thương điếm nằm rải rác trên bờ các dòng sông Ấn. Tất cả đều hoạt động cùng thời trong khoảng các năm 3.000 đến 1.500 trước Công nguyên, có cùng kiểu kiến trúc, cùng cách thiết kế, cùng loại vật liệu.

Tất cả đều thể hiện “tính biển” nơi cự dân văn hoá Harappa, với năng khiếu hải hành, với thói quen buôn bán giữa những địa điểm xa gần trên sông trên biển, với tính kỷ luật cao đến độ định chuẩn như trong việc sử dụng vật liệu xây dựng hay các con dấu, và với sự bình đẳng xã hội bởi họ chỉ là chủ các con tàu, đất đai thuộc về đa số cư dân nông nghiệp. Không đất đai, họ không trở thành lãnh chúa, cũng không thành quốc vương hay hoàng đế với những cuộc tranh giành, chinh chiến triền miên như ở Ba Tư hay ở Trung Hoa cổ đại. Những con người Harappa đã thực sự kiến tạo một nền văn hoá thái bình.

Những hiểu biết về văn hoá Óc Eo ở đồng bằng sông Cửu Long cho chúng ta cái cảm nhận nơi đây, giữa vùng thung lũng sông Ấn, đã có một nền văn minh sông nước cực kỳ phát triển. Trên thực tế, cũng như ở Lothal, các thành phố lớn đều nằm ở độ cao trên dưới 6 mét ứng với mực biển cách nay 6.800 đến 4.200 năm. Khi mực biển hạ xuống sau các năm 4.000 thì các dòng sông suối bắt đầu chảy mạnh, các thương cảng cũ mất dần hoạt động dẫn đến suy thoái và trở thành hoang phế trước khi các nhóm du mục Aryan từ Trung Á đổ về thiết lập một nền văn minh mới. Những con người Harappa đến từ “vườn địa đàng” sau cơn đại hồng thuỷ lại tiếp tục ra đi như họ đã đến.

Nguồn tổng hợp

Thẻ: , , ,

Tin hay cùng chuyên mục