Di tích cung đình ở Thừa Thiên Huế: Đàn Xã Tắc và lễ tế xã tắc

Di tích cung đình ở Thừa Thiên Huế: Đàn Xã Tắc và lễ tế xã tắc

Lễ tế Xã Tắc được tổ chức vào tháng 2 âm lịch hàng năm nhằm, diễn ra với 2 phần chính: Lễ xuất cung và Lễ tế, được phục dựng đúng theo quy cách xưa.

Là một trong những di tích cung đình đặc biệt quan trọng của cố đô Huế. Dưới thời Nguyễn, cùng hàng với đàn Nam Giao và Ngũ miếu trong Hoàng thành (Triệu Miếu, Thái Miếu, Hưng Miếu, Thế Miếu và Phụng Tiên Miếu), đàn Xã Tắc là một trong những “Miếu Đàn” trọng yếu của triều đình và hoàng gia. Lễ tế ở đàn Xã Tắc cũng được xếp vào hàng cao nhất (đại tự). Đàn Xã Tắc được xây dựng từ cuối mùa xuân năm 1806, sau khi vua Gia Long quy hoạch lại toàn bộ kinh thành trên đất của 8 làng ở bờ bắc sông Hương. Đàn nằm ở phía tây của hoàng cung, đúng theo nguyên tắc “tả Tổ, hữu Xã” (bên trái thờ Tổ, bên phải thờ Xã Tắc) của thành trì phương Đông truyền thống.

Do ý nghĩa và tính chất đặc biệt quan trọng của công trình (Xã Tắc tượng trưng cho Tổ quốc) nên triều đình buộc 28 dinh trấn trong cả nước nộp đất sạch về kinh đô để đắp đàn; nhiều nhất là dinh Quảng Đức (đóng 100 khiêng) ít nhất là trấn Thuận Thành (đóng 1 khiêng), còn phần lớn các trấn đều đóng 50 khiêng. Các nơi đều dùng thuyền chở đất về kinh đô để vị vua kế tiếp, việc cúng tế ở đàn Xã Tắc vẫn được duy trì cho đến khi nhà Nguyễn cáo chung (1945). Sau năm 1945, đàn Xã Tắc không còn được sử dụng đúng như chức năng vốn có, dù vậy di tích vẫn giữ được diện mạo cơ bản của một đàn tế quan trọng của triều Nguyễn.

Di tích cung đình ở Thừa Thiên Huế: Đàn Xã Tắc và lễ tế xã tắc - Ảnh 1

Nhưng đến khoảng những năm 1970, mặt bằng của khu vực đàn Xã Tắc được sử dụng làm khu gia binh trực thuộc sự quản lý của quân đội Sài Gòn (Việt Nam Cộng hoà). Kể từ thời điểm này, hầu hết phần đất từ vòng thành thứ 2 đến thành ngoại được trưng dụng làm nhà ở. Rồi sau năm 1975, tình trạng trên vẫn tiếp tục duy trì với số dân cư ngày càng gia tăng. Với quyết tâm phục hồi một di tích cung đình quan trọng, năm 2006, Trung tâm bảo tồn di tích cố đô Huế đã hoàn thành việc xây dựng hồ sơ khoa học cho đàn Xã Tắc. Ngày 13.12.2006, di tích chính thức được Bộ văn hoá thông tin ra quyết định xếp hạng Di tích cấp quốc gia.

Đến tháng 9.2007, Trung tâm bắt đầu phối hợp với Bảo tàng lịch sử Việt Nam tiến hành các thủ tục thám sát khảo cổ học đàn Xã Tắc, chuẩn bị cho dự án trùng tu di tích. Cuối tháng 3.2008, công tác thám sát khảo cổ học đã cơ bản hoàn thành và dự án tu bổ đàn Xã Tắc bắt đầu được triển khai. Theo kế hoạch, việc trùng tu giai đoạn I của dự án với chủ yếu là mặt bằng khu đàn tế tầng thượng và tầng hạ hoàn thành vào cuối tháng 5.2008 để kịp phục vụ Lễ hội tế đàn Xã Tắc trong Festival Huế năm 2008.

Công tác nghiên cứu trùng tu đàn Xã Tắc khá thuận lợi vì các thông tin từ tư liệu và thám sát khảo cổ rất phong phú; hơn thế tại Huế vẫn còn đàn Sơn Xuyên (đàn tế núi sông của triều Nguyễn) được xây dựng năm 1852, hoàn toàn mô phỏng theo cách thức của đàn Xã Tắc. Lễ tế Xã Tắc vốn là một nghi lễ cung đình quan trọng diễn ra mỗi năm 2 lần (vào mùa xuân và mùa thu) dưới thời Nguyễn. Đây là nghi lễ cúng thần Đất (Xã) và thần Ngũ Cốc (Tắc) với mong ước mùa màng bội thu, nhân dân no âm. Điêu đáng nói là đàn Xã Tắc ở Huế là di tích còn tương đối nguyên vẹn hơn cả trong các di tích đàn Xã Tắc tại Việt Nam.

Di tích cung đình ở Thừa Thiên Huế: Đàn Xã Tắc và lễ tế xã tắc - Ảnh 2

Tư liệu về các nghi lễ tế cúng tại đây cũng còn khá đầy đủ. Tái hiện lễ tế ở đàn Xã Tắc không chỉ là việc phục dựng, bảo tồn một nghi lễ cung đình truyền thống mà còn là sự tôn vinh nên nông nghiệp nước nhà, tôn vinh văn hoá truyền thống của Việt Nam. Chắc chắn lễ tế Xã Tắc trong Festival Huế 2008 sẽ là một hoạt động rất hấp dẫn. Theo dự kiến, sẽ có đoàn ngự đạo (khoảng trên 500 người tham gia với đủ các nghi vệ, võng lọng, cờ quạt) xuất phát từ cửa Ngọ Môn đi đến đàn Xã Tắc với quãng đường gần 1.000m. Các nghi lễ tế Xã Tắc sẽ được tái hiện một cách nghiêm trang và đúng theo các nghi thức đã từng diễn ra trong thời Nguyễn.

Hy vọng lễ tế Xã Tắc rồi đây sẽ được duy trì như một lễ hội cung đình truyền thống thường niên để tăng thêm vẻ hấp dẫn cho cô đô. Các địa phương trong cả nước lại có dịp một lần nữa đóng góp đất sạch của quê hương mình cho việc xây đắp, trùng tu lại đàn Xã Tắc? Bởi câu cho đất nước thịnh vượng, nhân dân no ấm đâu chỉ là nguyện vọng riêng của các vua nhà Nguyễn mà chính là ước vọng của muôn đời. 

Nguồn tổng hợp

 

Thẻ: , , ,

Tin hay cùng chuyên mục