Tìm hiểu bữa ăn “cơm vua” hàng ngày và trong các yến tiệc

Tìm hiểu bữa ăn “cơm vua” hàng ngày và trong các yến tiệc

Đến Huế bạn muốn ăn cơm vua? Xin thưa có ngay! Mâm cơm vua mười người khách nước ngoài ăn giá 20 “đô”/ người, rất rẻ! Người Việt thì 180.000 đồng/người.

Cơm vua ở khách sạn Hương Giang, Century… ở đâu cũng có. Lại có “cơm vua” dọn trên thuyền rồng giữa sông Hương, giá suất cơm cũng như trên, nhưng phải trả thêm 500.000 “tiền thuyền”! Ăn “cơm vua” hôm nay cũng có mỹ nữ hầu quạt lông, chốc chốc lại phẩy một cái, có cung tần chước tửu, dâng tửu. Sau món tráng miệng đến mục ca Huế – lại có dịch vụ chụp ảnh, quay video làm kỷ niệm “nhất dạ đế vương”! Vậy thì ngày xưa bữa ăn “cơm vua” hàng ngày và trong các yến tiệc sẽ như thế nào?

Ở khách sạn của Công ty du lịch Hương Giang, các bữa ngự thiện (cơm vua) được “Mệ” Bửu Hiền người trong Hoàng tộc triều Nguyễn xưa, từng được dự yến tiệc, ăn cơm vua xưa làm đạo diễn, hướng dẫn! Bạn đã từng đến Huế, từng ăn cơm vua, vậy có biết ngày xưa vua ăn uống ra sao? Ngày xưa cơm vua chỉ có vua ăn! Nhà vua chỉ ăn một mình. Hoàng quý phi cũng không được phép ngồi ăn với vua. Chỉ đến đời vua Duy Tân., cái lệ này mới bị phá, nhà vua cho phép chánh phi Mai  Thị Vàng cùng ngồi chung mâm. Theo Tôn Thất Bình thì mỗi ông vua có một tính cách trong ăn uống. Vua Gia Long bữa ăn không cầu kỳ, không cao lương mỹ vị gì.

Tìm hiểu bữa ăn “cơm vua” hàng ngày và trong các yến tiệc - Ảnh 1

Ông thường ăn một số món thông thường như cá, thịt, rau, sau đó tráng miệng bằng trái cây hoặc bánh, ông không uống rượu. Còn vua Minh Mạng thì trái lại. Ông cho xây dựng hẳn một tòa nhà trong Tử cấm thành gọi là Thượng thiện đường. Có hẳn 50 đầu bếp nấu nướng, mỗi người phụ trách một món. Các món ăn từ nhà bếp được các thái giám chuyển vào cung, dâng thức ăn cho vua là các thị nữ. Vua Khải Định mỗi bữa ăn 35 món. Từng món được múc ra tô, đĩa rồi đặt trong các quả hộp bằng gỗ sơn son thiếp vàng, đậy nắp lại mang đi, có lính cầm lọng che. Người đưa cơm bưng từng món đi từ Thượng thiện đường đến điện Kiến Trung là nơi vua ở.

Vua Khải Định không thích phụ nữ, nên trong bữa ăn của ông không có mỹ nữ cung tần nào dám lai vãng! Người phục vụ vua ăn là các quan thị vệ từ nhất đẳng đến ngũ đẳng! Vua Đồng Khánh mỗi ngày ngự thiện 3 lần: sáng: 6 giờ (giờ Mẹo), trưa 11 giờ trưa (giờ Tý), 5 giờ chiều (giờ Thân). Đến giờ ăn, chuông đổ, các món ăn được đầu bếp chuyển cho quan thị vệ đưa qua đoàn thái giám. Thái giám chuyển đến năm cung nữ quỳ gối hầu cơm đức Kim thượng! Vua Đồng Khánh chỉ dùng một ít món trong số 50 món “cơm vua” theo qui định được nấu rất công phu. Ông này uống rượu mạnh đặc biệt chế bằng bột sen và cây thuốc thơm, cũng có khi ông dùng rượu chát Bordeaux (Pháp).

Cơm của vua ăn được nấu bằng gạo De (An Cựu) được lựa từng hạt! Nồi nấu cơm là một cái am đất nhỏ do làng gốm Phước Tích sản xuất. Đũa vua dùng được vót bằng tre vừa mới trổ đủ lá và mỗi ngày thay một lần. Người ta kể rằng: vua Duy Tân là người ăn uống đơn giản nhất. Ông lên ngôi liền truyền dẹp bỏ 50 món ăn một bữa trong hoàng cung hàng ngày. Bữa ăn của ông hàng ngày chỉ cơm và cá bống thệ kho tộ. Đến Bảo Đại, nhiều nghi lễ phức tạp trong bữa ăn của vua bị dẹp bỏ. Ông vua cuối cùng của triều Nguyễn nói tiếng Pháp và sống theo cách Tây phương này cùng ngồi ăn cơm với bà Nam Phương hoàng hậu, các hoàng tử, công chúa trong điện Kiến Trung.

Đây là bước “cách tân’", “Tây hóa” lớn trong nghi thức “cơm vua” triều đình nhà Nguyễn… “Cơm vua” xem ra thật khó bắt chước vì mỗi ông vua có một quan niệm, triết lý riêng về ẩm thực. Bữa “cơm vua” tại khách sạn ở Huế hiện nay chỉ là tượng trưng. Hơn nữa, chưa tài liệu nào nói, nhưng chắc chắn là y phục của vua khi ngồi ăn cơm hàng ngày khác với áo bào, mũ miện khi thiết triều. “Cơm vua thời mở cửa” của ta thực khách phải đóng bộ mũ miện cân đai có chuẩn xác không? Cho nên bữa “cơm vua” hiện nay phải gọi cho đúng là các bữa tiệc (yến). 

Tìm hiểu bữa ăn “cơm vua” hàng ngày và trong các yến tiệc - Ảnh 2

Yến tiệc trong hoàng cung nhà Nguyễn thường được tổ chức ở điện Cần Chánh nhàn dịp các đại lễ như Tết Nguyên đán, sinh nhật vua, lễ tấn phong Hoàng thái hậu, Hoàng thái phi, lễ đăng quang vua mới, tiếp sứ thần ngoại quốc, lễ mừng các tân khoa trong các kỳ thi Hội, thi Đình… Nói là yến tiệc vua ban nhưng tất cả các vua nhà Nguyễn từ Gia Long đến Tự Đức, nhà vua không bao giờ tham dự đại yến với các quan khách. Thời vua Đồng Khánh, bữa yến tiệc cách thức trang trí rất đẹp. Bàn ăn phủ nỉ đỏ, ghế bàn được sắp xếp thành hai dãy dài. Trên bàn đặt sẵn những quả bóng đầy ắp bánh trái, ly tách để rót rượu sắp dọc hai bàn, cạnh chén ăn và thìa đũa. Bát đĩa dùng toàn của cổ mua từ bên Tàu. Xem ra không khác gì bữa yến tiệc hiện nay mấy. Đại yến trong Hoàng cung cỗ hạng nhất hai mâm, mỗi mâm 60 món, cỗ hạng nhì 4 mâm, mỗi mâm 30 món.

Một số món trong cỗ hạng nhất vua Minh Mạng tiếp Khâm sứ nhà Thanh tháng chạp năm Minh Mạng thứ 2 (1821) như sau: Yến sào 2 bát, chả nướng, giò nạc 2 bát, các món một bát gồm: long tu, cá mực, vây cá, hải sâm, bong bóng cá thử, gà tần, gà hấp, gà quay lò cả con, tôm rồng, cua biển, thịt dê, lòng lợn, gà ninh cả con, chân giò hấp, cá tẩm bột rán, vịt ninh cả con, chim bồ câu hầm, thịt heo ninh, thịt giò quay, giò hoa, chân heo ninh, ngỗng quay, thịt gà luộc chặt miếng, xôi màu xanh, xôi gấc,… 3 loại quả chuối ngự, cam, quýt, 12 loại mứt như mứt bát bửu, mứt nho, mứt hạt dưa, mứt hồng, mứt gừng,… 10 loại bánh như bánh trứng chim, bánh khảo, bánh bột sắn lọc, bánh gai, bánh tráng (bánh đa)…, 1 thứ chè là chè đậu xanh đánh (2 bát)…

Xem “thực đơn” cỗ hạng nhất một bữa đại yến vua đãi khách xưa, ta thấy chỉ có món yến sào thuộc về bất trâm (tám món quý nhất) được đem ra đãi khách. Bát trâm gồm: nem công, chả phượng, da tây ngu, bàn tay gấu, gân nai, môi đười ươi, thịt chân voi và yến sào. Mới biết ngày xưa vua ăn hay vua đãi tiệc lớn. không phái món gì cũng bày ra cả, không phải chưa giàu đã chơi sang như bây giờ! 

Nguồn tổng hợp

 

Thẻ: , , ,

Tin hay cùng chuyên mục